![]() |
|||||||||||
De Schelde spoorkraan 39 (gebouwd in 1945) |
|||||||||||
Info over de spoorkraan: |
|||||||||||
Tijdens de Tweede Wereldoorlog besloot de Koninklijke Maatschappij De Schelde in Vlissingen rond 1944 twee zelfrijdende spoorhijskranen te bouwen. Vanwege de zware bombardementen die Vlissingen heeft gehad, werd de keuze gemaakt om de kranen zelf te ontwerpen en te bouwen. Ingenieur Mulock Houwer, later directeur van De Schelde, kreeg de opdracht om beide kranen te bouwen. Hoewel dieselmotoren al lange tijd in gebruik zijn in Nederland, werd vanwege de schaarste en de kennis die de scheepswerf heeft met stoommachines besloten om de twee kranen met stoom aan te drijven. De kranen hadden een gewicht van ruim 30 ton, waren 5,5 meter hoog, 3,5 meter breed en dertien meter lang. De stoomketel werd verticaal in de kraan geplaatst. De kranen hadden een hijsvermogen van zeven ton. De stoomkranen hadden een maximumsnelheid van 6 km/u. De kranen kregen de nummers 38 en 39. Beide stoomkranen werden geel geschilderd en het dak en onderstel werden donkergrijs geschilderd. De zusterkranen werden eind 1945 opgeleverd. Al direct werden de kranen ingezet bij herstelwerkzaamheden van schade op de scheepswerf die tijdens de oorlog waren ontstaan. Hierna werden beide kranen ingezet op het staalplaten-opslagpark bij de voormalige Marinehaven op de werf. Hier loste de 38 en 39 staalplaten van binnenvaartschepen op 't Eiland. De zusterkranen waren zeer betrouwbaar en hebben in hun werkzame leven nooit grote storingen gehad. De kranen waren op kolen gestookt. Dit werd later aangepast, zodat beide kranen op olie gestookt konden worden. In totaal deden bij De Schelde elf stoomkranen dienst en twee stoomlocomotieven. Van deze dertien stoommachines waren beide zusterkranen 38 en 39 in 1974 nog als enige in dienst. In de jaren '70 kreeg de Koninklijke Maatschappij De Schelde de opdracht om fregatten te bouwen voor de Nederlandse Marine. Voor de bouw van deze oorlogsschepen werden op de plek van het staalplaten-opslagpark nieuwe overdekte dokloodsen gebouwd. Deze nieuwe opslaglocatie voor de staalplaten was per spoor onbereikbaar. Hierdoor werden de nog op stoom werkende zusterkranen 38 en 39 terzijde gesteld. Het bedrijf kocht nieuwe mobiele kranen die over het hele bedrijventerrein konden rijden. De Schelde wilde beide spoorkranen laten afvoeren. Gelukkig pleitte bedrijfsarts Jan Stumphius (bekend van zijn ontdekking bij De Schelde dat asbest kankerverwekkend is) voor het behoud van de 38 en 39. Uiteindelijk besloot de Koninklijke Maatschappij De Schelde vanwege hun 100-jarig bestaan in 1975 beide spoorkranen te doneren aan museumstichtingen in Nederland. De 38 bleef in Zeeland en werd opgenomen in de collectie van de Stoomtrein Goes - Borsele (SGB). De 39 kreeg een onderkomen bij de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik (SHM) in Noord-Holland en werd per schip daar naartoe gebracht. Nadat de 39 in Hoorn aankwam werd de stoomkraan gerestaureerd. Hier werd de gele kraan donkergroen geschilderd, de grote arm en de bufferbalken werden rood geschilderd. De stoomkraan werd voorzien van spoortrek- en stootwerk, welke de kraan oorspronkelijk niet had. De SHM maakte regelmatig gebruik van de stoomkraan voor werkzaamheden aan het rijdende materieel van de stichting. Zo heeft de 39 bijvoorbeeld de ketel van de HTM 8 ingehesen. De stoomkraan heeft tot in 2015 dienst gedaan bij de Museumstoomtram. Doordat stoomtrambedrijven vroeger nooit zo'n grote stoomkraan als de 39 in gebruik hadden, besloot de Museumstoomtram de 39 af te stoten. De 39 werd op 16 en 17 april 2015 in drie delen overgebracht naar de Stoomtrein Goes - Borsele. Hiermee waren beide zusterkranen weer terug bij elkaar. Kort na de komst van de 39 besloot de SGB de 38 echter af te voeren naar de sloper. Gelukkig werd de 38 gered van de sloper. De 39 is dienstvaardig, hoewel de SGB deze stoomkraan maar weinig inzet. In Goes heeft de 39 zijn donkergroene kleur en het spoortrek- en stootwerk behouden. De Schelde stoomkranen 38 en 39 hebben beide vanwege hun cultuurhistorische waarde de B-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Railerfgoed. |
|||||||||||
De Koninklijke Schelde spoorkraan 39 staat in Goes opgesteld. Sporen naar het verleden 2023, 18 mei 2023. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De Koninklijke Schelde spoorkraan 39 staat op het museumterrein van de SGB tijdens het evenement 'Sporen naar het verleden'. 12 mei 2018. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Spoorkraan 39 staat op de rangersporen voor de werkplaats in Goes. 11 september 2016. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||